Najczęściej zadawane pytania (FAQ) o budownictwie z CLT

Nadbudowy i rozbudowy istniejących budynków z CLT

Q: Czy można dobudować piętro z CLT na istniejącym budynku (np. kamienicy)?
A: Technologia CLT jest wprost stworzona do nadbudów – jej zalety idealnie odpowiadają wyzwaniom dobudowywania kondygnacji na już stojącym obiekcie. Po pierwsze, panele CLT są lekkie w porównaniu do tradycyjnych materiałów – strop czy ściana z CLT ważą kilka razy mniej niż żelbetowe, co oznacza, że dodatkowe obciążenia na fundamenty i konstrukcję budynku są mniejsze. Często to właśnie ograniczona nośność istniejących fundamentów i ścian nośnych uniemożliwia nadbudowę w ciężkiej technologii, podczas gdy lekkie drewno jest akceptowalne. Po drugie, prefabrykacja i szybki montaż minimalizują uciążliwości dla mieszkańców niższych kondygnacji (jeśli budynek jest użytkowany) i dla otoczenia. Panele wciąga się dźwigiem i kotwi do istniejącej konstrukcji w ciągu dni, nie miesięcy – mniejszy hałas, brak potrzeby składowania dużej ilości materiałów na placu (co w centrach miast jest problemem). Przykładem są nadbudowy budynków w Austrii czy Niemczech: na ceglanych kamienicach dodawano 2-3 piętra z CLT, co okazało się wykonalne bez wzmacniania fundamentów, a prace trwały bardzo krótko. W Melbourne (jak opisano wyżej) do istniejącego 7-piętrowego biurowca dobudowano aż 10 kolejnych kondygnacji z CLT – tradycyjnie byłoby to niewyobrażalne, a dzięki drewnu stało się możliwe. Oczywiście, każda nadbudowa wymaga indywidualnej analizy inżynierskiej: sprawdzenia nośności budynku istniejącego (fundamenty, ściany, stropy) i zaprojektowania punktów podparcia nowych elementów. Często nowe ściany z CLT ustawia się w miejscu istniejących nośnych albo nad dodatkowymi słupami stawianymi w niższych kondygnacjach (czasem wewnątrz mieszkań, jeśli to akceptowalne). Montaż paneli bywa ułatwiony, gdy dach istniejący da się łatwo usunąć – wtedy nadbudowę zaczyna się od demontażu pokrycia i ewentualnie więźby, a następnie kotwi nowe elementy do wieńca lub stropu. Projekt nadbudowy z CLT musi też uwzględnić kwestię ognia – często w budynku powyżej określonej wysokości wymagane są np. ogniotrwałe stropy REI 60 czy 120, co w CLT jest osiągalne (ew. z dodatkową gładzią gipsową od spodu). W praktyce polskie prawo nie zabrania nadbudowy w drewnie, trzeba jedynie spełnić te same normy jak dla innych materiałów. Reasumując – tak, można nadbudowywać budynki używając paneli CLT, i jest to coraz popularniejsza strategia na zagęszczanie miast bez wyburzeń (tzw. vertical extension). Kluczowe jest, by inżynier konstruktor ocenił możliwość przejęcia obciążeń przez stary budynek; jeśli nie, czasem wzmacnia się strategicznie elementy (np. dodaje stopki fundamentowe lub wzmacnia ściany istniejące). Mimo tych wyzwań, drewno często okazuje się jedyną sensowną metodą nadbudowy tam, gdzie beton by “nie przeszedł”.

Q: Jak połączyć nową konstrukcję CLT z istniejącym budynkiem?
A: Sposób połączenia zależy od rodzaju istniejącej konstrukcji. Najczęściej nadbudowy wykonuje się na budynkach murowanych lub żelbetowych. W obu przypadkach praktykuje się osadzenie metalowych łączników (np. kotew chemicznych, szpilek gwintowanych) w stropie lub wieńcu starego budynku, do których następnie mocuje się panele CLT. Przykładowo, można zastosować stalowe profile przykręcone do szczytu ścian murowanych, a do nich przykręcić dolną krawędź panelu CLT (ew. poprzez belkę drewnianą podwalinową). W przypadku stropu żelbetowego – wkleja się kotwy, które przechodzą przez panel CLT i skręca się nakrętkami dociskowymi od góry. Ważne jest zapewnienie sztywności połączenia w płaszczyźnie – często nowe ściany CLT pełnią też funkcję usztywniającą, więc łączniki muszą przenosić siły ścinające od wiatrów i asymetrii obciążeń. Stosuje się tu sprawdzone rozwiązania z katalogów połączeń: konsole stalowe, kątowniki z gęstym rzędem wkrętów, łączniki typu hold-down (do zakotwienia ściany, by nie odrywała się pod wpływem sił wiatru). Połączenie stary-nowy musi być też uszczelnione – na styku układa się taśmę rozprężną lub inną izolację, żeby nie powstały przewiewy ani mostki akustyczne. W praktyce wykonawcy mają już doświadczenie: np. przy nadbudowie kamienicy na Śląsku ekipa zastosowała wklejane pręty systemowe i specjalne blachy kotwiące ściany CLT co ~1 metr bieżący. Dodatkowo wszystkie styki wypełniono pianką i zaklejono taśmami paroszczelnymi. To zapewniło ciągłość izolacji i szczelność. Warto zatem powierzyć projekt połączeń konstruktorowi zaznajomionemu z drewnem – on dobierze optymalne łączniki. Trzeba wspomnieć, że często nowa konstrukcja z CLT może być niezależna od starej – np. stawia się drewniany szkielet wewnątrz istniejącego budynku (przechodzący przez istniejący dach), który przenosi ciężar nowych paneli prosto na fundamenty, odciążając stare mury. Taka strategia bywa stosowana, gdy stare ściany są za słabe – nowe słupy przenikają przez kondygnacje (czasem w szachtach czy przy ścianach) i opierają się na dole. Wtedy połączenie to głównie uszczelnienie między starą a nową fasadą, a konstrukcyjnie są niemal niezależne. Podsumowując: jest wiele sposobów łączenia CLT ze starym budynkiem, wszystkie jednak sprowadzają się do mocnego zakotwienia i usztywnienia nowych paneli oraz zabezpieczenia przed wpływami atmosferycznymi na styku. Dobrze zaprojektowane łączniki sprawią, że nowa nadbudowa “pracuje” razem z budynkiem jak monolit, zachowując stabilność.

Q: Czy do nadbudowy z CLT potrzebne są specjalne pozwolenia?
A: Nadbudowa zwiększa wysokość i powierzchnię budynku, więc wymaga uzyskania pozwolenia na budowę – jest to przebudowa/rozbudowa obiektu budowlanego. Procedura jest podobna jak przy budowie od zera, z tą różnicą, że należy przedstawić ekspertyzę techniczną potwierdzającą możliwość nadbudowy (wykonaną przez uprawnionego konstruktora). Sama technologia (drewno czy beton) nie zmienia formalności – nie ma odrębnych “specjalnych” pozwoleń na budynek drewniany. W projekcie budowlanym po prostu projektant musi wykazać spełnienie wszystkich wymagań (nośność, bezpieczeństwo pożarowe, akustyka itd.) dla nowej części. W kontekście przeciwpożarowym, jeśli po nadbudowie budynek przekroczy 12 m wysokości lub 4 kondygnacje, wejdzie w inną kategorię bezpieczeństwa pożarowego – ale nadal przepisy nie zabraniają drewna, tylko nakładają surowsze wymagania (np. klasa odporności ogniowej elementów nośnych R60/R120 zależnie od strefy, oddzielenie przeciwpożarowe itd.). Wszystko to da się spełnić z CLT poprzez odpowiednie rozwiązania. Należy liczyć się z koniecznością uzgodnienia projektu z rzeczoznawcą ppoż., który oceni proponowane zabezpieczenia drewnianej nadbudowy. Ważny aspekt formalny – czasem plan miejscowy lub warunki zabudowy mogą ograniczać wysokość budynku czy narzucić formę dachu. Nadbudowa z CLT może zmienić np. dach płaski na stromy czy odwrotnie, więc trzeba dopilnować zgodności z planem. Natomiast sam fakt użycia drewna konstrukcyjnego nie jest przeszkodą prawną. Coraz więcej przykładów (także w Polsce) pokazuje, że urzędy akceptują projekty nadbudów z CLT. Dobrą praktyką jest przedstawienie argumentacji (np. że budynek będzie lżejszy, bezpieczny ogniowo dzięki zastosowaniu takich a takich środków). Warto też powołać się na przykłady z innych krajów – choć formalnie polskiego urzędnika to nie wiąże, to edukuje i buduje zaufanie do technologii. Podsumowując: pozwolenie jest wymagane standardowo, ale nie ma specjalnych barier dla CLT – to pełnoprawna technologia uznana przez prawo budowlane.

Q: Czy opłaca się rozbudowywać stare budynki przy użyciu CLT?
A: To zależy od konkretnej sytuacji, ale często tak, opłaca się. Rozbudowa (zarówno nadbudowa, jak i dobudowa modułów) przy użyciu CLT może być tańsza i szybsza niż w technologii tradycyjnej. Po pierwsze, nie generuje tak długiego wyłączenia budynku z użytku – np. nadbudowa o 2 piętra może zostać wykonana w kilka miesięcy, podczas gdy w betonie trwałaby rok i wymagała ciężkiego sprzętu, rusztowań, mokrych procesów. Czas to pieniądz, zwłaszcza jeśli mówimy o budynkach komercyjnych (krótszy przestój = mniejsza utrata czynszów). Po drugie, unikamy kosztów wzmacniania fundamentów, jeśli lekka konstrukcja drewniana “wejdzie” bez tego – oszczędność może być znaczna. Po trzecie, zyskujemy nowoczesną przestrzeń o wysokim standardzie (energooszczędną, atrakcyjną wizualnie), co podnosi wartość całej nieruchomości. Dla właściciela budynku możliwość dodania np. dwóch pięter mieszkań lub biur oznacza dodatkowy dochód – w wielu przypadkach inwestycja w nadbudowę zwraca się po kilku latach wynajmu sprzedanej powierzchni. CLT bywa jedyną opcją, gdy budżet jest napięty – przy tradycyjnej nadbudowie czasem koszty przerastają sens (konieczność dźwigania ciężkiego betonu, ryzyko uszkodzenia budynku, duża ingerencja). Drewno tu wygrywa logistyką i wagą. Oczywiście, trzeba też rozważyć stan starego budynku: jeżeli wymaga on generalnego remontu, to rozbudowa ma sens tylko łącznie z tym remontem. W praktyce często tak się dzieje – przy okazji nadbudowy wymienia się dach, poprawia izolacyjność stropu ostatniego piętra (który staje się podłogą nowej kondygnacji), czasem wzmacnia się klatki schodowe czy dodaje windę. To wszystko generuje koszty niezależnie od CLT. Sama konstrukcja paneli to pewien wydatek – ale jak wspomniano, w ujęciu całościowym bywa korzystna. Przykładem opłacalnej rozbudowy jest choćby dobudowa skrzydła lub dodatkowych pomieszczeń przy istniejącym budynku: panele CLT pozwalają postawić nową część praktycznie bez “mokrych” prac, łączyć ją płynnie z istniejącą (np. przewidując otwory i łączniki fabrycznie) i to wszystko w krótkim terminie. W firmach deweloperskich na Zachodzie oszacowano, że budowa nadbudów z drewna daje zwrot inwestycji lepszy o kilka-kilkanaście procent niż analogiczna operacja w betonie, głównie dzięki skróceniu czasu budowy i uniknięciu kosztów wzmacniania konstrukcji nośnej. Reasumując: jeśli mamy możliwość rozbudowy czy nadbudowy – CLT często okazuje się najbardziej ekonomicznym rozwiązaniem, nie wspominając już o jego zaletach ekologicznych i marketingowych (co też ma znaczenie dla wizerunku inwestycji). Zawsze jednak warto zlecić wstępne studium wykonalności inżynierowi oraz kosztorys porównawczy, by mieć pełny obraz opłacalności dla konkretnego przypadku.

Q: Czy CLT nadaje się do rozbudowy w poziomie – np. dobudowy skrzydła budynku?
A: Oczywiście. CLT sprawdza się nie tylko w nadbudowach pionowych, ale i w dobudowach poziomych. Jeśli chcemy powiększyć istniejący budynek (dom, halę, szkołę) o nowe skrzydło czy pomieszczenia, panele CLT pozwalają szybko postawić nowe ściany i stropy, które można połączyć z istniejącą konstrukcją. Technicznie nie ma różnicy, czy budujemy od podstaw czy dostawiamy – trzeba tylko zaprojektować dylatację lub połączenie między starą a nową częścią. Często robi się to w ten sposób, że nowa dobudowa ma własną konstrukcję (np. niezależne słupy i fundamenty), a do starej budowli dylatuje się ją na elastycznych łącznikach, zachowując minimalną szczelinę wypełnioną materiałem uszczelniającym. Dzięki temu, gdy budynki osiadają czy pracują, nie pękają wzajemnie. CLT ma tę zaletę, że wielkie prefabrykaty pozwalają zrealizować nawet duże rozpiętości bez wewnętrznych podpór – np. dobudować przestronną salę czy open-space do istniejącego biura. Panele stropowe CLT mogą mieć rozpiętość 5–8 m bez podpór (zależnie od grubości), a jako ściany mogą zastąpić murowane wypełnienia. W dobudowie poziomej również kluczowy jest szybki montaż – docenią to zwłaszcza obiekty publiczne, np. szkoła dobudowująca nowe skrzydło w czasie wakacji (żeby zdążyć przed powrotem uczniów). W Polsce już realizowano takie dobudowy – np. w Katowicach trwa budowa nowej fabryki farmaceutycznej, gdzie część dobudowy wykonano z CLT, dołączając do istniejącej hali (ze względu na tempo i czystość montażu). Z punktu widzenia formalnego dobudowa = rozbudowa budynku, więc wymagane jest pozwolenie i spełnienie wymogów jak dla nowego obiektu (w zakresie konstrukcji, ognia itp.). CLT spełnia je bez problemu przy odpowiednim projekcie. Warto też dodać, że estetycznie dobudowa z drewna może ciekawie kontrastować ze starym budynkiem – architekci często celowo pokazują nową część w drewnie, podkreślając nowoczesność i ekologiczność rozbudowy.

Q: Jakie są przykłady udanych nadbudów/rozbudów z CLT?
A: Przykładów przybywa z każdym rokiem. Na świecie znane case study to np. “The Hangar” w Londynie – nadbudowa dwóch pięter na zabytkowym budynku biurowym w centrum Londynu, wykonana z paneli CLT i stali, która zwiększyła powierzchnię użytkową o ~30% bez wzmacniania fundamentów (lekka konstrukcja drewniana była tu kluczem). Inny przykład to akademik na Uniwersytecie w Nottingham, gdzie na istniejącym 6-kondygnacyjnym budynku dobudowano dodatkowe dwie kondygnacje z CLT w ciągu zaledwie 9 tygodni, podczas gdy studenci nadal mieszkali poniżej – zakłócenia były minimalne. W Melbourne (Australia) – opisywana wcześniej nadbudowa biurowca o 10 pięter – to rekordowy przypadek pokazujący ekstremalne możliwości CLT. W Austrii dość powszechne są mniejsze nadbudowy: np. w Wiedniu liczne kamienice zyskują 1-2 nowe piętra z drewna w ramach zagęszczania miasta. W Polsce technologia dopiero startuje, ale już możemy wskazać kilka realizacji: nadbudowa budynku Ośrodka Szkoleniowego Służby Więziennej w Kulach – gdzie na stary gmach dołożono nową kondygnację z CLT; dobudowa skrzydła szkoły w Podkowie Leśnej – tutaj nowa część powstała z CLT połączonego ze szkieletem stalowym; wspomniany apartamentowiec Habitat 19 w Zabrzu – w pewnym sensie też wykorzystał częściowo istniejącą konstrukcję (parter żelbetowy) plus dobudowane drewniane kondygnacje. W Warszawie planowane są nadbudowy kamienic z użyciem CLT, a jedno z biur projektowych opracowało koncepcję systemowego podnoszenia bloków z wielkiej płyty o 1–2 piętra przy pomocy lekkich modułów CLT. Projekty te zyskały zainteresowanie, bo mogą zwiększyć zasób mieszkań bez zajmowania nowych terenów. Podsumowując – udanych realizacji jest wiele, a każda kolejna potwierdza, że CLT świetnie sprawdza się w modernizacji i rozwoju istniejącej zabudowy. Z perspektywy użytkownika końcowego nadbudowa z CLT jest praktycznie nie do odróżnienia od nowego budynku – komfort i trwałość pozostają wysokie, a zyskujemy nową przestrzeń i odświeżony, unowocześniony obiekt.